ACHTERGROND

LUISTERVOORBEELDEN: een korte muzikale inleiding bij SoundSpheres

De voorbeelden geven informatie over belangrijke bijdragen aan ontwikkelingen in de recente muziekgeschiedenis en de manier waarop technische middelen hierbij werden toegepast.

De technologische ontwikkelingen in de 20e eeuw waren van grote invloed op de muziek.

Al aan het begin van de 20e eeuw werden machines ontwikkeld die muziek konden maken.
Belangrijk is de ontwikkeling van de verschijning van de bandrecorder (1948). Daarnaast verschenen de eerste synthesizers en eind vijftiger jaren de eerste computers. In Nederland speelde het Philips Natuurkundig Laboratorium een belangrijke rol in de ontwikkeling van de elektronische muziek. Na de tweede wereldoorlog gingen progressieve componisten de mogelijkheden van de elektronische muziek gebruiken. Zij zagen dat als een manier om zich los te maken van de beperkingen van de traditionele muziekinstrumenten.

De mogelijkheden van de bandrecorder zijn terug te vinden in zowel de eigentijdse, de popmuziek en de jazzmuziek van de tweede helft van de vorige eeuw. In de fragmenten kun je horen welke mogelijkheden worden toegepast. Naast de bandrecorder werden ook de synthesizer en later de computer steeds hanteerbaarder en goedkoper. Het werden volwaardige instrumenten naast of in plaats van de bekende akoestische muziekinstrumenten.

Aan het einde van de 20e eeuw ontstonden muziekgenres die zonder de elektronische mogelijkheden niet hadden kunnen bestaan en op hun beurt de technische ontwikkeling stimuleren: techno, house, trance naast electronic art music.

In de zestiger jaren ontstonden er nieuwe discussies als gevolg van de muzikale ontwikkelingen. De Canadese componist en docent Murray Schäfer maakte soundscapes; opnamen van de geluiden die te horen zijn op een bepaalde plek. Hij noemde dit ook muziek. Daar was niet iedereen het mee eens. Hij riep wel meer discussies op zoals over herrie, geluidsoverlast, stilte en over geluiden die mensen normaal niet kunnen horen maar met allerlei opnameapparatuur wel. Hij zette mensen aan het denken over de manier waarop ze omgaan met geluid. Een voorloper van Schäfer was de Futurist Luigi Russolo die in 1913 zijn futuristische manifest The Art of Noise publiceerde en instrumenten maakte die hij Intonarumori (lawaaimachines) noemde. Met deze instrumenten maakte hij muziek die in hoofdzaak gebaseerd was op industrieel geluid. In 1949 bedacht Pierre Schaeffer het begrip Musique Concrète waarmee hij doelde 'realistische' geluiden uit de technische en natuurlijke omgeving, die elektronisch nabewerkt en via luidsprekers worden weergegeven.
Meer informatie: nl.wikipedia.org/wiki/Soundscape

Experimentele en realistische luistervoorbeelden

18 De groene container

Lengte: 1.17 min.
Iemand stapt uit zijn/haar auto en hoort hoe de groencontainer wordt geleegd door de vuilnisauto die vervolgens wegrijdt.
De opname heeft een duidelijke structuur met een begin, midden en einde. Het ligt voor de hand het middengedeelte aan te vullen. Mogelijk kun je het wegrijden van de auto aanvullen met geluiden die suggereren hoe de vuilnisauto reageert op alles wat hij binnen krijgt. Of is het leuker het wegrijden een aantal keren te herhalen en af te wisselen met andere “inlaadgeluiden”.

19 Leesgroepjes

Lengte: 1.00 min.
Verschillende leesgroepjes zijn aan het werk.
Een alledaags schoolgeluid maar als je goed luistert kun je heel veel horen: je herkent stemmen, hoort hoeveel groepjes er aan het werk zijn, hoe kinderen elkaar corrigeren, de stem van de leesmoeder. Je zou de meerstemmigheid kunnen vergroten. Welk geluid of welke geluiden zou je als ‘onderlaag’ kunnen toevoegen zodat de sfeer heel spannend of juist vrolijk wordt?

20 De beiaardier gaat naar boven

Lengte: 0.55 sec.
De beklimming van de torentrap valt nogal zwaar. Ook hier valt een heleboel te ontdekken. Op welk moment weet je hoeveel mensen al die trappen beklimmen en waar die trap is? Wat gebeurt er boven in de toren? Hoe weet je dat? Weet je waar die geluiden vandaan komen?

21 Winkelcentrum

Lengte: 1.00 min.
Een ongewenste klant wordt de winkel uitgezet.
Bij deze opname zie je als het ware een filmpje voor je. De hakkenbar in het winkelcentrum heeft een onwelkome klant die gevraagd wordt weg te gaan. Kun je met muziek en/of enkele geluiden de sfeer benadrukken?

22 Stofzuigen

Lengte: 0.45 sec.

23 Stofzuigergeluiden

Lengte: 0.50 sec.
Geregisseerd.
Hier worden zoveel mogelijk verschillende geluiden met een stofzuiger gemaakt. Je kunt er één of meerdere fragmenten uithalen en die opnieuw ordenen door herhaling en stapeling. Er ontstaat een cadans door de herhaling van de geluiden. Is het een snelle of langzame cadans? Voeg je er lange geluiden aan toe? Hoe eindig je het stuk?

24 Trappen

Lengte: 0.42 sec.
Trappenlopen, sneller naar boven maar je kunt ook te snel gaan...
Hier loopt iemand heel veel trappen op en uiteindelijk hoor je nog net dat hij/zij valt. Je kunt een fragment kiezen en dat bijvoorbeeld een aantal keren laten terugkomen. Daartussenin maakt je andere stukjes: een a-b-a-c-a-d-vorm

25 Het toilet

Lengte: 0.39 sec.
Eén opname gemaakt op een toilet, bewerkt door enkele gedeelten te herhalen. Tot slot nog een keer de hele opname zonder herhalingen.
Dit fragment is al bewerkt. Kun je horen welke geluiden herhaald worden?

26 Het nieuws

Lengte: 0.37 sec.
Twee nieuwslezers lezen exact hetzelfde nieuws maar ...
Iemand ontdekte bij het opnemen dat nieuwslezers allemaal dezelfde tekst voorlezen maar ieder een eigen tempo hebben. Je zou dit stuk nog meerstemmiger kunnen maken. Je kunt bijvoorbeeld kiezen voor woorden, woordfragmenten of andere geluiden waarmee je een ritmische laag toevoegt.